Ἡ μελοποιία ὡς ἀναπόσπαστο μέρος τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς καὶ ἡ προβληματική της στὴν σύγχρονη ἐποχή
Εἶναι γεγονὸς ὅτι παρὰ τὸ ὅτι ἡ μελοποιία στὴν βυζαντινὴ μουσικὴ παρουσιάζει ἐξαιρετικὸ ἐνδιαφέρον, σὲ ἐπιστημονικὸ ἐπίπεδο ἡ ἔρευνα βρίσκεται σὲ ἐμβρυακὴ κατάσταση. Δίνουμε κυρίως ἔμφαση στὸ στοιχεῖο τῆς ἔμπνευσης, ἐνῶ ἀγνοοῦμε τοὺς κανόνες ποὺ τὴν διέπουν, τὴν ἀσφαλιστικὴ δικλεῖδα γιὰ τὴν ἐπίτευξη τοῦ στόχου τῆς ἐκκλησιαστικῆς μελοποιίας: τῆς μουσικῆς ἐπένδυσης τῆς λατρευτικῆς ὑμνογραφίας τῆς Ἐκκλησίας. Τὸ θέμα βέβαια εἶναι ἀσύλληπτα μεγάλο καὶ μὲ τὴν παρακάτω παρουσίαση δὲν φιλοδοξῶ νὰ τὸ καλύψω ἐξ ὁλοκλήρου. Ὡστόσο, πολλὰ ἀπὸ ὅσα παρατίθενται συνοπτικὰ κατωτέρω, εἶναι καρπὸς τῆς χρόνιας ἐνασχόλησής μου μὲ τὶς μεταγραφὲς κλασσικῶν μαθημάτων στὴν σλαβονικὴ γλῶσσα, καθὼς καὶ τῆς γενικότερης ἐντρυφήσεώς μου στὴν μελοποιία, καὶ θὰ ἀποτελέσουν ἀντικείμενο μελλοντικῶν δημοσιεύσεων (παράδειγμα ἡ κωδικοποίηση τῶν θέσεων τοῦ συντόμου στιχηραρίου ὅπως τὶς χρησιμοποιεῖ ὁ Πέτρος Λαμπαδάριος).
Ρυθμικὴ ἐπεξεργασία μελῶν
Ἔχοντας ἤδη προσεγγίσει τὸ θεωρητικὸ ὑπόβαθρο τοῦ 4σήμου ρυθμοῦ, θὰ ἐπιχειρήσουμε στὸ παρὸν ἄρθρο νὰ «χωρίσουμε» σὲ μέτρα μερικὰ κείμενα τῶν τριῶν πρώτων κατηγοριῶν, σχολιάζοντας καὶ ἀναλύοντας μέχρις ἑνὸς σημείου τὶς συναντώμενες ἐξαιρέσεις. Σὺν τῷ χρόνῳ θὰ προστεθοῦν καὶ ἄλλα μέλη μὲ ρυθμικὲς ἀσάφειες, κατ᾿ ἐπιθυμίαν τῶν ἀναγνωστῶν.
Κρίνουμε σκόπιμο, προτοῦ ἐπικεντρώσουμε σὲ ἐπιμέρους λεπτομέρειες, νὰ ἐξετάσουμε συνολικὰ τὸ πρόβλημα τῆς χρονικῆς συναρμογῆς τῶν θέσεων κατὰ τὴν ροὴ ἑνὸς ἄσματος ...
.
Ὑπάρχει Τετράσημος Ρυθμός;
Μὲ τὴν παροῦσα δημοσίευση ἐγκαινιάζουμε μιὰ σειρὰ ἄρθρων περὶ ρυθμοῦ, εὐελπιστώντας νὰ συμβάλουμε κατὰ τὸ δυνατὸν στὴν μελέτη τοῦ ὅλου ζητήματος καὶ χωρὶς βεβαίως νὰ φιλοδοξοῦμε στὴν ἐξάντλησή του. Ἡ μελέτη αὐτὴ ἐξετάζει μόνον τὴν ὑπόσταση τοῦ 4σήμου ρυθμοῦ καὶ δὲν ἅπτεται περιφερειακῶν προβλημάτων ὅπως ἡ σήμανσις τοῦ ρυθμοῦ, ὁ τρόπος καταμετρήσεώς του, ἡ διδασκαλία του, ἡ ἔκφρασίς του.
Προτοῦ ὑπεισέλθουμε σὲ λεπτομέρειες, θεωροῦμε ἀπαραίτητη μιὰ πρωταρχικὴ κατηγοριοποίηση τῶν μελῶν μὲ κριτήριο τὸν ρυθμὸ. Μποροῦμε νὰ διακρίνουμε 5 εἴδη: ...
.